سوم : آن كه استفاده از نكات علميه منحصر به اهل علم و فضل است و دست عامّه از آن كوتاه است و ما را نظر به استفادهء عموم بلكه عو امّ است . چهارم - و آن عُمده است - : آن كه مقصود مهم از صدور اين احاديث شريفه و مقصد اسنى از بسط علوم الهيّه ، افهام نكات علميّه و فلسفيّه و جهات تاريخيّه و ادبيّه نيست و نبوده ؛ بلكه غايت القُصواى آن سبكبار نمودن نفوس است از عالم مُظلَم طبيعت و توجّه دادن ارواح است به عالم غيب و منقطع نمودن طاير روح است از شاخسار درخت دنيا ، كه اصل شجرهء خبيثه است ، و پرواز دادن آن است به سوى فضاى عالم قدس و محفل انس ، كه روح شجرهء طيّبه است . و اين حاصل نيايد مگر از تصفيهء عقول و تزكيهء نفوس و اصلاحِ احوال و تخليص اعمال . چنانچه رسول خدا - صلى اللّه عليه و آله و سلم - در حديث شريف كافى ، كه علم را منحصر فرمود به سه چيز « 1 » ؛ تعبير از قسم اوّل ، كه علم عقايد است ، به « آيه و نشانهء محكمه » فرمود و اين بدين نكته است كه حتّى علوم عقايد نيز بايد آيت الهيّه باشد و منظور و مقصود از آن ، طلب حق و جستجوى محبوب مطلق باشد ، كه اگر متكلّمى فرضاً يا حكيمى نقد عمر خود را صرف در شُعَب مُتشَتِّته و فنون متكثرهء علم كلام و حكمت كند ، و علمْ آيتِ الهى و آلتِ حق‌جوئى و حق خواهى نباشد ، خودِ آن علمْ حجاب ، بلكه حجاب اكبر شود ، و علمش علم الهى ، و حكمتش حكمت الهيه نخواهد بود . بلكه پس از بحث بسيار و قال و قيل بىشمار ، قلب را به عالم طبيعت كثرت ، اعتناءِ افزون شود و روح را به شاخسار

--> ( 1 ) - عَنْ أبي الحَسَنِ مُوسى - عليه السلام - : « . . . ثمّ قالَ النَّبي صَلّى اللّهُ عَلَيهِ وَ آلِهِ : إنَّمَا الْعِلْمُ ثَلاثَةٌ : آيَةٌ مُحْكَمَةٌ ، أوْ فَرِيضَةٌ عادِلَةٌ ، أو سُنَّةٌ قائِمَةٌ ، وَ ما خَلاهُنَّ فَهُوَ فَضْلٌ » . ( اصول كافي ، ج 1 ، ص 24 ، كتاب العلم ، باب 3 ، ح 1 ) .